Nieuwe vlaggen voor nieuwe Groninger gemeentes
Nieuwe vlaggen voor nieuwe Groninger gemeentes
Het ontbreekt in Groningen na de gemeentelijke herindelingen aan een aantal goede vlaggen. De provincie Groningen is – relatief gesproken – de provincie met het minst aantal gemeentevlaggen. Zowel de gemeente Westerkwartier, Het Hogeland, Midden-Groningen als Eemsdelta, houden er logovlaggen op na. Dit zijn geen vlaggen die de bevolking vertegenwoordigen, alleen de gemeentelijke organisatie.
Je zult ze zien bij de gemeentehuizen, maar niet ten tijde van rouw. Niet bij feestelijkheden of lokale voetbalclubs. Je zal ze niet zien hangen aan de gevels van de bewoners, ze zijn immers geen ambtenaren noch runnen ze een gemeentehuis. De vlag met logo suggereert dat je daar je gemeentelijke zaken kan regelen, of dat die daar geregeld worden. Maar het vangt ziel noch zaligheid van de gemeente zelf.
Het is een gemiste kans voor elke gemeenteraad aangezien vlaggen soms wel eeuwen mee kunnen gaan. De vlag van Ameland, bijvoorbeeld, is al enkele eeuwen oud. De vlag van de stad Groningen is voor het eerst aangetroffen in 1879.
Vier logovlaggen, treurig en onvoldoende.
Zulke vlaggen – zoals in mijn blogpost Vlaggen ontwerpen, hoe doe je dat goed? beschreven – voldoen niet om meerdere redenen. Zie dat artikel voor een uitgebreide beschrijving, al komt het hier op neer: Logovlaggen zijn aan verandering onderhevig want ze zijn gemaakt n.a.l.v. een huisstijl. Niet een geschiedkundig onderzoek noch een prijsvraag uitgezet naar de lokale bevolking.
Het is een eenzijdig gemaakte vlag (vaak door een ontwerpbureau) en ontworpen met het idee van: “Oh ja, er moet ook nog een vlag komen.” Dus wordt het logo erop gecopy-pastet. Dat is een treurige gang van zaken, want vlaggen zijn zoveel meer en hun medium stelt eisen aan het ontwerp die, nota bene door ontwerpers, nog wel eens wordt genegeerd.
Alle Nederlandse Gemeentes samen
In samenwerking met de Nederlandse Vereniging voor Vlaggenkunde (waar ik tevens lid van ben), heb ik een volledig en correct overzicht gemaakt van álle Nederlandse gemeentevlaggen. De bovengenoemde gemeentes ontbreken hier dus op (naast nog een aantal anderen, om verschillende redenen). Het zou geweldig zijn om deze vier gemeentes weer op de poster te krijgen.
Om Groningen 100% vertegenwoordigd te krijgen in het pantheon der Nederlandse gemeentevlaggen.
Een volledig overzicht van álle Nederlandse gemeentevlaggen (en meer). De grijze vlakjes zijn gemeentes zonder geldige vlag.
De bovenstaande poster is trouwens hier verkrijgbaar.
Gemeente Het Hogeland
Nieuwe gemeentes krijgen altijd een wapen. Deze wordt bij Koninklijk Besluit afgegeven en geregistreerd bij de Hoge Raad van Adel. Diezelfde HRvA houdt er ook een vlaggenregister op na, waarin gemeentelijke besluiten met de daarbij horende ontwerpen voor de aangenomen vlaggen worden opgeslagen.
Het wapen komt vanuit het koningshuis afgegeven. De vlag is dus de verantwoordelijkheid van een gemeenteraad.
Laten we eens kijken naar Het Hogeland, een fusiegemeente uit 2019 en nu (2025) nog steeds zonder een breed-gedragen gemeentevlag.
Het wapen van gemeente Het Hogeland is een mooie greep (dankzij de inzet van enkele historische verenigingen tezamen met wapentekenaar Piet Bultsma-Vos). Het leent zich fantastisch voor een vlag.
Mijn initiële voorstel zou dan ook zijn om het ontwerp van het schild sterk te vereenvoudigen (zoals nodig en gebruikelijk bij een vlagontwerp). Normaliter zou ik zeggen dat een symbool sterker is aan de hijszijde (dat is de linkerzijde van de vlag, waar deze aan de stok hangt). Dit heeft te maken met hoe de vlucht (de rechterzijde van de vlag) vaakt hangt en wappert bij stille wind of windvlagen.
De ster kan zo allicht minder goed zichtbaar zijn.
Vanwege het vlakke land en de uitgestrekte luchten (en de naam) zou het niet gek zijn om een op een landschap-gebaseerde vlag hier te hebben. Allicht dat misschien de ster dan in de hijszijde moet komen:
Een variant zoals het wapen, en een variant met de ster aan de broekzijde (hijszijde).
Er zijn géén andere blauw-groene vlaggen van dien aard van andere gemeentes. HIermee heeft Het Hogeland dus ook nog een unieke vlag.
Gemeente Midden-Groningen
Ook hier kijken we allereerst naar het wapen of we hier inspiratie uit kunnen halen:
Het wapen is – net zoals het wapen van Westerkwartier – een stapeling van elementen uit de samengestelde gemeentes. De draak en markiezenkroon van Slochteren, het tandwiel van Hoogezand-Sappemeer, en de elzenstruik van Meterwolde. Alles op een door zwaluwstaarten gedeeld schild.
Mijn eerste gedachte-experimenten waren met de vier schildkleuren (en een poging met zilver). Stuk voor stuk krachtige vlaggen die vrij unieke zijn in het Nederlandse pantheon van gemeentevlaggen. Alleen Aalsmeer (gelijk aan de schets linksboven) en Rucphen doen hierbij een duit in het zakje. Toch vond ik ze allemaal niet afdoende.
Voorstel voor Midden-Groningen waarbij de kleuren keel, sinopel en zilver met zwaluwstaarten zijn gescheiden van een sabel vlak.
Het eerste serieuze voorstel van mijn hand is bovenstaande: Een grotendeels zwarte vlag (sabel) met de drie achtergrondkleuren van de drie delen van het wapen aan de broekzijde. Deze zijn met zwaluwstaarten gedeeld van het sabelen deel. Dit zou een unieke verschijning zijn.
Toch was ik niet geheel tevreden, met name het grote zwarte vlak zou vragen oproepen. Is het een rouwvlag? Is die gemeente zeer rouwig? Zwarte vlaggen roepen toch vaak een negatieve connotatie op. Ik ben door gaan zoeken:
Mijn favoriete voorstel (dusver) voor een vlag voor de gemeente Midden-Groningen is bovenstaande. Deze driebanige vlag staat voor de meren (blauw), wolden (wit met iepenbladeren) en kanalen (blauw) die het gebied kent. De drie iepenbladeren (ik heb ergens vernomen dat iepen een “typisch” Groningse boom zijn) staan voor de drie samengevoegde kernen.
Almelo zijn de enige andere gemeentes met een blauw-wit-blauwe driekleur. Waarvan die van Almelo hier nog het meeste op lijkt, minus de drie iepenbladeren. Allicht is er nóg een variant, meer onderzoek levert vast nog iets anders interessants op. Al is bovenstaande een goede vlag.
Gemeente Eemsdelta
Voor deze gemeente kijken we opnieuw eerst naar het wapen uit 2020:
Het wapen lijdt, mijns inziens, net als het wapen van Midden-Groningen en van Westerkwartier aan stapeldrang. Het is een fusiegemeente, dus moeten alle voorgaande wapens in één beeld worden gepropt. Een pelikaan, een harpij, een sleutel, een anker, een adelaar. Het is nogal veel.
In Nederland hebben we talloze leeuwen, we hebben sleutels (Bladel, Leiden, Gilze en Rijen, Venray, Vught), enkele ankers (Den Helder, Venlo), en andere vogels (Wormerland, Landsmeer, Cranendonck). Maar harpij – een mythisch wezen verbonden met zee en met land. Hier ben ik mee verder gegaan:
Na wat gepuzzel vind ik dit een fijn voorstel; een rustige vlag met een aantal belangrijke onderdelen. De harpij staat voor de band van (niet alleen) Delfzijl met het water én het land. Een zeeman verlangt naar de zee, maar tevens het land. Dit is één van de betekenissen van een harpij.
Het blauw staat voor zowel het Damsterdiep als de Fivelingo, als de Eemsdelta en de zee. De vlag is op tweederde horizontaal verdeeld waarbij de broekzijde goudkleurig is. Dit staat voor de welvaart dit men deelt. De harpij staat hier bovenaan de broekzijde. De vlag is verder blauw gelaten; de enorme invloed van het water is onmiskenbaar.
Er zijn veel geel-blauwe vlaggen in Nederland. Echter weinig met zoveel open water. Iets waar Eemsdelta uniek in kan zijn. En iets wat ook mooi de betekenis vangt van de ruimte en leegte in het noord-noordoosten van Groningen.
Tevens heb ik nog gespeeld met de geografische ligging van de gemeente, waarbij de kust grofweg van het noordwesten naar het zuidoosten loopt. De harpij hier groots op projecteren geeft een krachtig beeld. Al moet je niet vergeten dat een vlag natuurlijk wappert.
Met nog meer tijd en aandacht weet ik zeker dat er nog veel meer uit te halen valt.
En nu dan?
De gemeentevlag is een verantwoordelijkheid van de gemeenteraad, die gekozen wordt door de bevolking en daarmee haar vertegenwoordiger is. Een gemeentevlag hoort breed gedragen te zijn, dus inclusief. Soms betekent dat (helaas) stapelen van betekenissen, ik zou ernaar streven dat te voorkomen. Ontwerp een vlag – vindt symbolen – die verenigen en niet de onderlinge verschillen juist versterken.
Ik hoop dat dit en andere blogposts genoeg aandacht geven dat de daarvoor verantwoordelijke gemeenteraden hier eens mee aan de slag gaan. Het kan een mooie verbindende oefening zijn met de lokale bevolking. De Nederlandse Vereniging voor Vlaggenkunde kan helpen bij een dergelijk proces. Hier zijn vlaggenkundigen te vinden met meer ervaring dan ik op dit vlak (al toets ik graag mijn werk bij hen).
Voel je vrij contact op te nemen met mij om hier verder over te bomen.
Bonusvoorstellen:
Overige voorstellen voor de gemeente Midden-Groningen waarin de zwaluwstaarten een grotere rol spelen, of een enkele iepenblad.
Er zijn weinig gemeentes in Nederland met een vierkante vlag – maar ze zijn er wel! Dus waarom niet gewoon de ‘E’ uit het maritieme NAVO-alfabet? Een signaalvlag dus? Kan verwarrend zijn, maar is wel uniek en – in haar keuze – gelijk verbonden met de zee.
Een andere mogelijkheid is om de ligging (weer) te benadrukken zonder de harpij. Er zijn weinig diagonale vlaggen in het Nederlands pantheon van gemeentevlaggen, dus een overweging waard?
Ik heb weinig in te brengen tegen mijn oorspronkelijke ontwerp voor Het Hogeland. De bovenstaande zijn een iepenblad op groen (want land, want Groningen = iep). En de bijzondere zevenpuntige ster op blauw. Die laatste is wel lekker eenvoudig en nog best uniek.
